• Home
• Kinderwens
• Zwangerschap
• Ontzwangeren
• Moederschap

• Zo mooi
• Zo leven
• Zo geregeld
• Zo winnen
• Zus en zo
• Webshop

Listeriose & zwangerschap

Wanneer je zwanger bent, is jouw afweer minder dan anders. En dit betekent helaas dat je vatbaarder bent voor allerlei infecties. Een van die infecties is bijvoorbeeld listeriose; een besmetting met de listeria-bacterie. Gezonde volwassenen hebben in de regel weinig last van zo’n infectie, maar zwangeren kunnen deze doorgeven aan hun ongeboren kind. Oppassen geblazen dus!

De listeria-bacterie heet in officiële termen de listeria monocytogenes-bacterie. Hij is genoemd naar de Engelse chirurg Joseph Lister (1827 – 1912), die de moderne antiseptische chirurgie heeft geïntroduceerd in Engeland. Jaarlijks veroorzaakt deze darmbacterie ongeveer tachtig gevallen van voedselvergiftiging. In de praktijk is de kans op besmetting ermee dus niet zo groot. Er is dus niet direct reden tot ongerustheid wanneer er een keer een ‘fout’ product is gegeten. Hoewel sommige mensen zich door besmetting heel erg ziek kunnen voelen, voelen anderen zich hoogstens een beetje griepachtig. De belangrijkste symptomen zijn een gevoel van malaise, diarree, misselijkheid, braken, buikpijn en koorts. Een behandeling met antibiotica verhelpt de klachten vrij snel. Vervelend is wel dat er tussen het moment van besmetting en de eerste ziekteverschijnselen soms tot wel negentig dagen zit. Hierdoor is het vaak erg moeilijk om de besmettingsbron te achterhalen.

Als je besmet bent
Hoewel er voor gezonde volwassen dus niet heel veel aan de hand is wanneer je besmet raakt, is besmetting voor zwangeren wél een probleem. Daarom wordt aangeraden om bepaalde voedingsmiddelen te vermijden als je zwanger bent. De gevolgen van een listeriabesmetting kunnen namelijk heel ernstig zijn: vroeggeboorte, een miskraam of een doodgeboren kindje bijvoorbeeld. Mocht er toch een besmetting plaats hebben gehad, dan krijg je nog tijdens je zwangerschap antibiotica toegediend om de listeriosis te behandelen. Meestal voorkomt de toediening van antibiotica dat er infectie van de foetus of pasgeborene plaatsvindt. Daarnaast worden ook antibiotica toegediend aan baby's die geboren zijn met listeriosis.

Besmetting voorkomen
Maar voorkomen is natuurlijk beter dan genezen en daarom is het raadzaam om bepaalde voedingsmiddelen die mogelijk esmet zijn met listeria te vermijden tijdens je zwangerschap. De listeriabacterie kan niet tegen verhitten, drogen en zuren. Temperaturen van 75 graden of meer overleeft ze niet, dus ook in gepasteuriseerde of gesteriliseerde producten zal je de bacterie niet meer terugvinden. In tegenstelling tot andere bacteriën blijft listeria zich wél in de koelkast vermenigvuldigen. De bacterie groeit op koele producten echter wel langzamer dan op ongekoelde levensmiddelen. Daarom blijft het belangrijk producten die gekoeld bewaard moeten worden, ook werkelijk koud te houden en zo kort mogelijk te bewaren. Uit onderzoek is gebleken dat de koelkasttemperatuur in Nederlandse huishoudens echter vaak niet goed staat. Controleer die temperatuur dus! Let ook altijd goed op de houdbaarheid van de producten die in je koelkast staan. Dek eventuele aangebroken producten altijd goed af en bewaar ze liever niet te lang.

Wat zijn risicoproducten?
Listeria kan van nature voorkomen in rauwe producten. Het komt het meest voor in levensmiddelen van dierlijke oorsprong maar ook plantaardige producten kunnen ermee zijn besmet.

Melk & kaas
In ongepasteuriseerde of niet-gesteriliseerde melk zoals die te koop kan zijn op de boerderij, kan listeria voorkomen. Melk uit de supermarkt is altijd veilig. Haal je melk tijdens de zwangerschap dus maar liever niet bij de boer. Een ander te vermijden product is rauwmelkse zachte kaas. Het gaat hier vooral om kaas van rauwe melk die een rijping heeft ondergaan, waarbij dus sprake is van schimmelvorming. Voorbeelden van riskante kazen: Brie de Meaux, Camembert au lait Cru, Reblochon fermier en Coulommiers. Bij voorverpakte kaas staat op het etiket vrijwel altijd of deze is gemaakt van rauwe of gepasteuriseerde melk. Bij Franse schimmelkaas, zoals brie, camembert, roquefort en gorgonzola, staat er ‘au lait cru’ op de verpakking als de kaas gefabriceerd is van rauwe melk. ‘Au lait pasteurisé’ betekent dat de kaas is gemaakt van gepasteuriseerde melk. Deze is veilig, omdat bij pasteurisatie van de melk alle ziekmakende bacteriën worden gedood. Als er niets op het etiket staat, gaat het om gepasteuriseerde kaas. Bij onverpakte zachte schimmelkaas is het verstandig navraag te doen in de winkel of bij de fabrikant.
Verreweg de meeste kaas die in Nederland wordt verkocht, is veilig tijdens je zwangerschap. Zachte kaas van Nederlands fabrikaat is bijna altijd gemaakt van gepasteuriseerde melk. Dat geldt ook voor de meeste buitenlandse kaassoorten die in Nederland te koop zijn. Nederlandse boerenkaas is weliswaar gemaakt van rauwe melk, maar omdat dit een harde kaas is met weinig vocht, kan de listeria-bacterie hierin niet overleven of groeien. Kwark, cottage cheese, Hüttenkäse, smeerkaas en kruidensmeerkaas zijn geen schimmelkazen. Ook deze zijn dus veilig.

Vis en schaaldieren
Met name rauwe of koudgerookte vissoorten, zoals gerookte zalm, en schaaldieren zoals oesters hebben een zeker risico op listeria. Omdat gerookte zalm in een vacuümverpakking lang bewaard kan worden, kan de bacterie zich vermenigvuldigen tot schadelijke hoeveelheden. Gerookte zalm is als diepvriesproduct wel veilig, omdat de listeria-bacterie zich bij een temperatuur onder het vriespunt niet kan vermenigvuldigen. De zalm moet dan na het ontdooien wel meteen gegeten of bereid worden. Ook gerookte zalm die in een gerecht is verwerkt, is veilig: alle ziekmakende bacteriën worden bij het verhitten gedood. Om dezelfde reden is ook vers gebakken, gegrilde, gepocheerde of gekookte zalm geen probleem. Gerookte vis zoals paling en makreel worden door het roken gaar gemaakt waardoor eventuele bacteriën onschadelijk worden. Zoute haring wordt kort bewaard waardoor er geen gevaar is voor uitgroei van en schade door listeria. Ook zure haring is veilig.

Kip en rauw vlees
Ook op rauwe kip en rauw vlees kan listeria voorkomen. Bovendien kan in rauw vlees ook toxoplasmose zitten. Daarom behoort vlees dat niet goed is doorbakken of gestoofd, zoals rosbief, tartaar of biefstuk, tot de risicoproducten. Ook carpaccio, filet américain en sommige Franse worstsoorten van rauw vlees kunnen bacteriën bevatten. Vleeswaren als rauwe ham, rookvlees, bacon en worstsoorten zijn bewerkt waardoor ze zonder problemen kunnen worden gegeten.

Groenten en fruit
Rauwe groenten en fruit kunnen listeriabacteriën bevatten. Zolang het rauwe product niet bewerkt is, blijft de besmetting normaal gesproken zo beperkt dat het niet tot ziekte leidt. De van nature aanwezige andere bacteriën weerhouden listeria ervan zich te vermenigvuldigen. In gesneden rauwkost en salades is de kans op vermenigvuldiging groter, zeker bij langdurig bewaren. Was rauwe groenten steeds grondig en was ook steeds je handen, messen en snijplank goed na beweken van ongekookt voedsel.

Goede hygiëne
Bacteriën kunnen zich snel vermeerderen. In een gunstige omgeving – met een temperatuur tussen 15 en 40 graden Celsius en veel vocht – kan één enkele bacterie binnen twaalf uur uitgroeien tot een complete kolonie. Bacteriën voelen zich het meest thuis in de keuken, de badkamer en het toilet. De meest ‘vieze’ plaatsen in de keuken zijn de afvoer van de gootsteen, het vaatdoekje, het aanrechtblad, de snijplank en de afwasborstel. Naast toxoplasmose en listeria komen e.coli, salmonella en campylobacter in veel huishoudens voor. Het is daarom belangrijk om te zorgen voor een goede hygiëne in de keuken. Zorg dat je koelkast niet warmer is dan 6 graden Celsius (4 graden is ideaal) en maak hem minimaal elke twee weken goed schoon. Vervang vaatdoekjes, handdoeken en theedoeken zo vaak mogelijk. Was je handen voor je gaat koken of eten. Maak alles wat met rauw vlees in aanraking is gekomen meteen schoon (dus de snijplank, het mes én je handen). Zorg dat je snel verhit (bij het koken) en snel koelt (als je iets wilt bewaren).

Cheesy questions

• Kun je kaasfonduen als je zwanger bent?
  Een kaasfondue wordt gewoonlijk bereid van Zwitserse kazen en in enkele gevallen ook cheddar, samen met wijn of bier. Zachte kazen kunnen soms een probleem vormen, met name tijdens de zwangerschap. Uit enkele studies kwam naar voren dat feta, Brie, Camembert en blauwe schimmelkaas zoals Roquefort mogelijk listeria bevatten, harde kazen daarentegen (cheddar, Zwitserse kaas) niet. Aangezien kaasfondue bestaat uit harde kazen en bovendien verhit wordt voor consumptie, is er geen risico. Kaasfonduen tijdens zwangerschap mag dus gewoon. De alcohol verdampt overigens tijdens de verhitting, dus ook dat levert geen problemen op.

• Als je kaas in de oven verwarmd is er dan nog een risico op Listeria ?
  De Listeria bacterie kan niet tegen verhitten en zal afsterven bij een temperatuur van 75 graden Celsius. Wanneer een ovengerecht voldoende warm is (kokend), zal het gerecht overal boven de 75 graden Celsius zijn verwarmd. Er is dan geen risico meer op Listeria, ongeacht de soort kaas die gebruikt is.