Hormoontherapie

Als je moeilijk zwanger kunt worden, is dat vaak moeilijk te accepteren. Gelukkig ontwikkelt de wetenschap zich gestaag, en is er steeds meer te doen aan ongewenste kinderloosheid. Wanneer artsen bijvoorbeeld hebben geconstateerd dat jij een hormoonafwijking hebt, zijn er verschillende behandelmethoden.

Sommige hormoonbehandelingen zijn erop gericht om de cyclus te reguleren en de eisprong op te wekken. Deze methode wordt ovulatie-inductie genoemd. Daarnaast kan een hormoonbehandeling erop gericht zijn om meerdere eitjes gelijktijdig te laten rijpen, zoals voor Kunstmatige Inseminatie, Intra Uteriene Inseminatie of IVF gebeurt. Hormoonbehandelingen worden over het algemeen alleen bij vrouwen toegepast en de behandeling wordt uitgevoerd door een endocrinoloog, de specialist op dat gebied.

De vrouwelijke cyclus

De vrouwelijke cyclus is heel ingewikkeld. Toch ontkomen we er niet aan om iets dieper in dit proces te duiken wanneer we ten volle willen begrijpen hoe het vrouwelijk lichaam werkt. Met name de hypothalamus en de hypofyse spelen een belangrijke rol in de vrouwelijke cyclus. De hypofyse is één van de belangrijkste klieren van het menselijk lichaam. Deze klier heeft de grootte van een flinke erwt en ligt aan de basis van de hersenen, net achter de neusbrug, in een holte van de schedelbasis. De hypofyse weegt een halve tot één gram en is door middel van de hypofysesteel verbonden met de hypothalamus, het orgaan dat verantwoordelijk is voor de aansturing van de hypofyse. De hypothalamus produceert naast zenuwprikkels namelijk ook een zogenoemd ‘boodschapperhormoon’: LHRH, dat zorgt dat de hypofyse zijn werk doet.

De hormonen

De hypofyse is opgebouwd uit drie kliertjes: een voorkwab en middenkwab (de adenohypofyse) en een achterkwab (neurohypofyse). De klier heeft een centrale regulerende rol in de hormonale huishouding. Zo beïnvloedt en stimuleert de hypofyse onder andere de schildklier, de bijnieren en geslachtsklieren. Daarnaast produceert de hypofyse ook zelfstandig werkende hormonen zoals prolactine, dat onder andere van belang is voor de borstontwikkeling en de melkafscheiding. De belangrijkste hormonen die door de hypofyse worden geproduceerd zijn het Follikel Stimulerend Hormoon (FSH) en LH (Luteïniserend Hormoon). FSH en LH worden via het bloed naar de eierstokken getransporteerd en zijn verantwoordelijk voor de eirijping en de eisprong. FSH stimuleert de groei van een follikel (eiblaasje) waarin een eicel zit en zorgt tevens voor de aanmaak van oestrogeen in de eierstokken. Het oestrogeen zorgt weer voor de groei van het baarmoederslijmvlies. Als de hoeveelheid oestrogeen in het bloed hoog is, wordt hierdoor de afgifte van FSH geremd en de afgifte van LH gestimuleerd. Onder invloed van die grote hoeveelheid LH (LH-piek) treedt de ovulatie op, in het midden van de cyclus. De eierstokken gaan nu naast oestrogeen ook progesteron maken. Dit hormoon zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies voldoende voedingsstoffen gaat bevatten voor de eventueel bevruchte eicel. Wordt de eicel niet bevrucht, dan daalt de hoeveelheid oestrogeen en progesteron in het bloed. Hierdoor wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten en komt de menstruatie op gang. Daarnaast zorgt de lage oestrogeenconcentratie in het bloed ervoor dat de hypofyse opnieuw door de hypothalamus wordt geprikkeld om FSH en LH af te geven. Je lichaam is klaar voor het begin van een nieuwe cyclus.

Anovulatie

Wanneer je geen of slechts af en toe een eisprong hebt, spreken we van anovulatie. Dit wordt ontdekt door middel van bloedonderzoek. Zolang de eierstokken, hypofyse en hypothalamus goed functioneren, verloopt je cyclus zonder problemen. Als een van de drie niet doet wat hij moet doen, of het transport van de hormonen niet verloopt zoals het hoort, dan heeft dit zijn weerslag op de hele cyclus.
Zoals gezegd is een van de oorzaken van anovulatie het niet goed functioneren van de eierstokken. Het kan zijn dat je bijvoorbeeld vervroegd in de overgang bent, maar vaker komt het voor dat de eierstokken niet (voldoende) gestimuleerd worden door het Follikel Stimulerend Hormoon of het Luteïniserend Hormoon. En dit komt waarschijnlijk weer door disfunctioneren van de hypofyse of de hypothalamus. Oorzaken hiervan kunnen bijvoorbeeld stress of een teveel aan lichamelijke inspanning zijn, maar ook het stoppen met de anticonceptiepil kan een tijdelijke pauze tot gevolg hebben. Daarnaast kunnen aandoeningen van andere klieren, diabetes of een schildklieraandoening bijvoorbeeld voor storingen in de hormoonaanmaak zorgen. Ten slotte kan de eisprong ook onregelmatig optreden of uitblijven bij chronische hyperandrogene anovulatie (CHA). CHA is een verstoring van de hormoonhuishouding. Naast anovulatie gaat dit gepaard met overgewicht, ongewenste haargroei, te lage FSH- en te hoge LH-waarden. In de eierstokken bevinden zich een groot aantal slechts gedeeltelijk uitgegroeide follikels. Doordat er geen eisprong optreedt, geven deze follikels het beeld van kleine cysten. Dit beeld noemt men ook wel het polycysteus ovariumsyndroom (PCO of PCOS).

Onderzoek

Anovulatie wordt meestal vastgesteld door bloedonderzoek. Daarnaast kan je arts een kuur van progesterontabletten voorschrijven. Hebben deze een vaginale bloeding tot gevolg, dan zijn de eierstokken te stimuleren. Maken de eierstokken geen vrouwelijk hormoon, dan zal door meting van het LH- of FSH-gehalte in het bloed worden beoordeeld of de oorzaak bij de eierstokken ligt of bij de hypothalamus of de hypofyse. Ligt de oorzaak bij de eierstokken, dan onderzoeken de artsen of dit het gevolg is van de vorming van antistoffen tegen hormoonproducerende organen. Als de arts vermoedt dat de oorzaak bij de hypothalamus of hypofyse ligt, wordt een röntgenfoto van de schedel worden gemaakt. Ook kan dan onderzoek gedaan worden naar de schildklierfunctie. Een niet goed functionerende schildklier kan namelijk ook een oorzaak zijn van verminderde vruchtbaarheid waardoor je moeilijk zwanger kunt worden.

Welke behandeling bij moeilijk zwanger worden

Voor welke behandeling gekozen wordt, hangt af van de uitslagen van bovenstaande onderzoeken. Aan een vervroegde overgang is over het algemeen niet veel te doen. Komen de problemen door schildklierproblemen, dan zal dit worden aangepakt met medicijnen. Ligt de oorzaak bij de werking van de hypothalamus, dan kan er worden gekozen voor toediening van hormonen. Er zijn verschillende soorten:

Clomifeen

Clomifeen, lijkt op het vrouwelijk hormoon oestrogeen. Via het bloed komt het bij de hypothalamus en blokkeert daar het eigen oestrogeen. Als gevolg van het zogenaamde tekort aan oestrogeen gaat de hypothalamus meer LHRH aanmaken. Hierdoor komt er weer meer LH en FSH, zodat de follikels gaan groeien. Na een kleine week gaat de ontwikkeling van de follikels gewoon door en kan worden gestopt met het innemen van de Clomifeentabletten tot de volgende cyclus. Doordat clomifeen de eierstokken licht overstimuleert, waardoor soms meerdere eicellen vrijkomen, bestaat er een verhoogde kans op een meerlingzwangerschap. Je Je zult dan ook extra controle krijgen, in de vorm van bloedonderzoek en echo´s. Andere bijwerkingen van Clomifeen zijn hoofdpijn, duizeligheid en opvliegers. Gelukkig komen deze bijverschijnselen meestal pas bij inname van vrij grote doses voor. Een ander nadeel is dat Clomifeen een negatieve invloed kan hebben op het baarmoederslijmvlies, wat de innesteling van een bevrucht eitje kan bemoeilijken. Niet iedereen reageert even goed op de behandeling met clomifeen. In dat geval kan geprobeerd worden de eierstokken te stimuleren met gonadotrofine-injecties.

Gonadotrofine-injecties

Gonadotrofinen worden gebruikt bij anovulatie wanneer de hypofyse niet goed werkt en geen FSH en LH afgeeft of als behandeling met Clomifeen geen resultaat heeft. Ze zorgen ervoor dat er meerdere eitjes tot rijping komen. Er zijn twee soorten gonadotrofinen: een mengsel van FSH en LH, samen het hMG (humaan Menopausaal Gonadotrofine) genoemd. Dit wordt gewonnen uit urine van vrouwen na de overgang en wordt via onderhuidse injecties toegediend. Je kunt jezelf gewoon injecteren. De tweede soort is zuiver FSH dat door middel van allerlei nieuwe DNA-technieken gemaakt wordt. De specialist zal je extra onder controle houden en regelmatig bloedonderzoek uitvoeren en echo´s laten maken. Een complicatie hierbij kan het Ovarieel HyperStimulatie Syndroom (OHSS) zijn, dat kan optreden als de eierstokken te heftig reageren, te veel of te langdurig gestimuleerd zijn. De eierstokken worden dan sterk vergroot door cystevorming. Als je een of meer van de volgende klachten krijgt, snelle gewichtstoename, hevige buikpijn, hevige misselijkheid of toename van de buikomvang , is er vermoedelijk sprake van OHSS. AlsNeem dan meteen contact op met je arts.

Bromocriptine

Ook overproductie van hormoon prolactine kan een negatief effect hebben op de vruchtbaarheid. Het heeft namelijk een negatief effect op de aanmaak van LHRH, waardoor de productie van FSH en LH onvoldoende wordt. Indien de eisprong uitblijft vanwege een te hoog prolactinegehalte in het bloed, kan je specialist een behandeling met bromocriptine voorstellen. Deze tabletten brengen het prolactineniveau op een normaal peil door de productie ervan te remmen. De hypofyse gaat dan weer FSH en LH afgeven en de cyclus komt weer op gang. De bijwerkingen van bromocriptine zijn helaas niet mals: misselijkheid, een verstopte neus, hoofdpijn, braken, duizeligheid en hoge bloeddruk. Gezien deze bijwerkingen is voorzichtigheid geboden bij deelname aan het verkeer en het bedienen van machines. De kans op een meerlingzwangerschap wordt er niet groter door.

LHRH-pompje

Als de hypothalamus geen of te weinig LHRH produceert, kan het LHRH-pompje (ook wel GnRH-pompje genoemd) helpen. Via een infuuspompje wordt met enige regelmaat een kleine hoeveelheid LHRH in de bloedbaan gebracht. Hierdoor gaat de hypofyse weer FSH en LH afgeven. Het slangetje van het pompje wordt in de ader van de onderarm of onderhuids ingebracht. Bijwerking van het pompje kan een aderontsteking zijn. De arm voelt dan gespannen of pijnlijk aan of kan niet goed gestrekt worden. In dat geval wordt het slangetje verwijderd en elders opnieuw ingebracht. De kans op een meerlingzwangerschap is vrij klein.

GnRH-agonist

Bij IVF en ICSI wordt als eerste de eigen cyclus gereguleerd en stilgelegd. In sommige gevallen wordt voorafgaand aan de behandeling de anticonceptiepil voorgeschreven. Na één of meer maanden wordt de behandeling gestart met een GnRH-agonist of -antagonist. Deze hormonen werken in op de hormoonproductie van de hypofyse en onderdrukken zo de eigen hormoonactiviteit waardoor de kans op storing bij de rijping van de eitjes tijdens de behandeling zo klein mogelijk wordt en er geen spontane eisprong optreedt.

Geschreven door: Redactie

  • lotte123
    12-10-2017 15:56

    word er bij mensen ook het hormoon pmsg gebruikt? afkomstig van paarden.

    Maak je keuze

    Nederlands Vlaams ×

    Welkom Vlaamse mama's!

    Mamaenzo.nl heeft vanaf nu ook een Vlaams zusje.

    Neem een kijkje op mamaenzo.be

    Nee, bedankt. Ik blijf op mamaenzo.nl